لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

کارن هورنای از جمله روان کاوانی است که بیش از فروید بر تعامل های اجتماعی به مثابه عواملی مؤثر بر شکل گیری شخصیت تأکید کرد و در تحلیل هایش، روان کاوان را به دقت در بسترهای اجتماعی ای که فرد در آن رشد می کند، فراخواند. ما نیز در این جُستار با بهره گیری از آرای هورنای به تحلیل شخصیت اصلی رمان هَرَس؛ یعنی نَوال، پرداختیم. روش ما در این پژوهش توصیفی-تحلیلی و مقصودمان، پاسخ به این پرسش اصلی بود که نَوال برای محافظت خویش در برابر اضطراب بنیادی از کدام گرایش روان رنجور استفاده کرده است؟ یافته های این مقاله نشان داد که شرایط نامطلوب ایام کودکی نوال، همچون فقدان مادر و عدم توجه پدر به نیازهای اساسی اش به شکل گیری اضطراب بنیادی در شخصیت او می­انجامد. در ایام جوانی مرگ فرزند سبب شدت یافتن اضطراب بنیادی در او می شود. نَوال برای محافظت از خود در برابر اضطراب بنیادی از گرایش­های روان­رنجورانه (حرکت به سوی مردم، حرکت علیه مردم و حرکت به دور از مردم) بهره می­جوید و در نهایت دوری از مردم را برمی گزیند و گرایش روان­رنجورانۀ حرکت به دور از مردم در او شکل می پذیرد. این گرایش به سبب تعارضی که با دیگر گرایش ها دارد موجب شکل­گیری تضاد بنیادی در شخصیت نوال می شود. در این شرایط، او برای محافظت از خویش  به خود ایده آلی (مادری برای تمام مردگان) رومی آورد. خود ایده آلی به نوبه خود بر وخامت شرایط روانی شخصیت می افزاید و او را بیش از پیش از واقعیت پیرامون و خود واقعی­اش دور می سازد.

مقاله حاضر با هدف نقد روانشناختی فیلم فارست گامپ به نگارش در آمده است. فارست گامپ، فیلمی در خصوص زندگی یک نابغه ی کند ذهن است. فیلم چهار دهه از زندگی فارست گامپ را روایت می کند و همزمان اتفاقات مهم تاریخ آمریکا را نیز نشان می دهد. پرسش اصلی این مقاله این است که چگونه می توان موفقیت های شخصیت قهرمان اصلی فیلم فارست گامپ را براساس نظریه شخصیت فروید تحلیل نمود؟ روش تحقیق این پژوهش از منظر جمع آوری اطلاعات از نوع کتابخانه ای و از لحاظ ماهیت توصیفی-تحلیلی است. آنچه به عنوان دستاورد این پژوهش حاصل گردید بر حکمفرمایی نهاد در شخصیت قهرمان اصلی (فارست گامپ) تأکید دارد لیکن در چند مورد او تحت تأثیرفراخود قرار می گیرد اما برخورد با واقیعت ها را نمی پذیرد. عقده ادیپ او نسبت به مادرش در کودکی آشکار است و در مراحل رشد وتکاملش برای مقابله با اضطراب و ترس هایش از مکانیزم های دفاعی گوناگون همچون سرکوبی، واکنش وارونه، والایش و دلیل تراشی بهره می جوید.

نگرش نیچه به مسئله انسان و حقیقت او، بر اساس اندیشه ها ی مادی گرایانه و تمایل به اصالت تجربه است که پیامدهای ویژه ای به همراه دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیلی به منظور بررسی مختصات انسان شناختی از دیدگاه نیچه و ارزیابی پیامدهای آن در پرتو آرای علامه طباطبایی شکل گرفته است. بر اساس یافته‎های پژوهش، نیچه با نفی عقل گرایی و بی اعتبار نمودن ارزش ها ی اخلاقی و دینی مورد پذیرش زمان خویش، انسان را تا پرتگاه نیست گرایی می کشاند. لکن برای نجات وی از این وهله بحرانی، انسان را به باور توانمندی و اصالت قدرت خویش دعوت می نماید که ظهور تمام عیار آن در ابر انسان نمود یافته است. این در حالی است که علامه طباطبایی چنین تقلیل گرایی از شخصیت انسان و ترجیح  تن بر روان را برنمی تابد. زیرا نفی عقل گرایی و ستیز با ابعاد الهی متافیزیک نتیجه ای جز بی اعتبارشدن اوزان اندیشه ورزی و خردگرایی ندارد. وی همچنین منشأ اصلی پوچ انگاری در زندگی انسان را، حذف خدا و انگاره ها ی معنوی و ارزشی می داند و قرب الهی را به عنوان غایت اصلی زندگی مطرح می کند. غایتی که در سایه آن زندگی فردی و جمعی انسان بر اساس هدفمندی، معناداری و عدالت شکل می گیرد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

از دستاوردهای مهم استفاده از نظریات اسطوره شناسی، فراهم آمدن زمینه های مناسب در تطبیق و مقایسه مبانی آنها با شخصیت های اساطیری و غیراساطیری گوناگون است. الگوی «سفر قهرمان» جوزف کمپبل، از روش هایی است که می توان آن را با شخصیت ها و قهرمانان مختلف در داستان ها، فیلم ها و حتی افراد معروف دنیای کنونی تطبیق داد. در این پژوهش، با بهره گیری از این امکان، سعی کرده ایم دو شخصیت اصلی منظومه ویس و رامین را تحلیل کنیم. هدف از این پژوهش، از یک سو، آشنایی بیشتر خواننده با الگوی جوزف کمپبل و نشان دادن کارکرد این الگو در داستان ها و قصه های قدیم ایران، و از سوی دیگر، ارائه دیدگاهی تازه درباره ویس و رامین و برجسته کردن قهرمان اصلی داستان براساس آن است. در بخش اصلی مقاله، با درنظرگرفتن سفر بیرونی (سرنوشت) و درونی (عشق) برای هر قهرمان، به نتایجی چون کارکرد بیشتر این الگو بر سفر درونی دو قهرمان و حضور ویس به-عنوان شخصیت اصلی داستان رسیده ایم.

نقد روان شناختی یکی از روش های نوین نقد ادبی است که می کوشد به آنچه در ورای اثر ادبی است، بپردازد تا پیوستگی میان هنر و هنرمند را پیدا کند. آبراهام مزلو، روان شناس آمریکایی، معتقد است که انسان طبیعتا به رشد نیاز دارد و برای رسیدن به این رشد و کمال، نیازمند گذر از پنج مرحله از نیازهاست: نیازهای فیزیولوژیکی، نیازهای امنیتی، نیازهای اجتماعی، نیازهای احترامی و نیازهای خودشکوفایی. در حقیقت، این نیازها وسیله ای است که فرد را برای رسیدن به هدف یاری می رساند و ابتدا باید نیازهای سطح پایین تامین شود تا بتوان به سطوح بالاتر و در نهایت به خودشکوفایی رسید. در همین راستا پژوهش حاضر به بررسی شخصیت اصلی رمان ایام معه (روزهایی که با او گذشت) اثر کولیت خوری، نویسنده زن سوری، بر اساس نظریه مزلو پرداخته است. رمان مذکور تا حد زیادی بیانگر شخصیت خوری و جامعه اوست؛ جامعه ای که محدودیت های آن، از بزرگ ترین موانع رشد و تعالی زنان است. با وجود این، بسیاری از آنان برای خودشکوفایی و خلاقیت، در برابر این موانع، مقاومت و تلاش خود را برای نیل به کمال، بیشتر می کنند. نتایج پژوهش، نشان از آن دارد که این رمان، با شاخصه های مطرح شده از سوی مزلو برای خودشکوفایی هم خوانی دارد. بسیاری از زنان و دختران به خاطر موانعی چون سنت ها و آداب و رسوم نادرست حاکم، زمینه ای برای رشد و شکوفایی و پرورش استعدادهای خود نمی یابند. بارزترین نیاز شخصیت اصلی رمان، وجود یک حامی است که بتواند موانع رشد او را بردارد و آرزوهایش را محقق کند. او علی رغم اینکه تمامی مولفه های خودشکوفایی را ندارد، اما وجود شاخصه هایی همچون مقاومت در برابر فرهنگ پذیری، مسیله مداری و پذیرش خود و دیگران، خلاقیت و سادگی و طبیعی بودن در او نشان از خودشکوفایی دارد. وی برای دستیابی به نیازهای سطح چهارم و پنجم هرم مزلو تلاش می کند و در این راه، ضمن مقاومت در برابر فرهنگ غالب، با پرورش استعدادهای خود، از جمله سرودن شعر و نواختن موسیقی، به خودشکوفایی می رسد.

در این تحقیق، سعی شده با سنجش پنج عامل اصلی شخصیت نیروهای فروش، بر اساس آزمون نئو اف اف آی، روابط همبستگی و علت و معلولی موجود بین عوامل اصلی شخصیت با عملکرد کاری فروشندگان حضوری و تلفنی یک شرکت پخش مواد غذایی مورد سنجش قرار گیرد. بر اساس یافته های این تحقیق، عامل عصبیت (یا روان آزرده خویی) بر عملکرد فروشندگان تاثیر منفی داشته و دو عامل برون گرایی و مسئولیت پذیری بر عملکرد آنها تاثیر مثبت دارد. بین عوامل شخصیتی بازبودن به تجارب و سازگاری با عملکرد فروشندگان روابط معنی دار مشاهده نمی گردد. همچنین نتیجه تحلیل عاملی عملکرد فروشندگان تلفنی و حضوری با روش چرخش واریماکس، حاکی از آن است که این عملکرد دارای چهار عامل است: فعالیت های فروش مستقیم، شناخت بازار و مشتریان، بهبود و توسعه روابط و دقت در سنجش اعتبار مشتریان، فروش های محقق نشده، که در مقایسه با وظایف فروشندگان تبیین شده توسط آرمسترانگ می توان عنوان نمود که عامل های عملکرد "دقت در سنجش اعتبار مشتریان" و "فروش های محقق نشده" ویژه بازار ایران هستند.

شخصیت‌پردازی جذاب‌ترین عنصر داستانی است و حکایت از عمق نگاه نویسنده به انسان‌ها دارد. احمد محمود و اسماعیل فصیح دو تن از نویسندگان مشهور ایرانی هستند که آثار قابل توجه‌ای را آفریده‌اند. در این پژوهش، شخصیت جلال آریان در داستان ثریا در اغما، زمستان 62 و دل کور اثر اسماعیل فصیح و شخصیت خالد در داستان‌های زمین سوخته، همسایه‌ها، داستان یک شهر و درخت انجیر معابد اثر احمد محمود بررسی و تحلیل می‌شود. تحقیق حاضر که به روش توصیفی _ تحلیلی انجام شده نشان می‌دهد که دیدگاه کلی هر دو نویسنده نسبت به مسائل خوش‌بینانه است. قهرمان‌های منفی در آثار فصیح محدودند و آنهایی که وجود دارند، ذاتاً چهره‌ای زشت و کریه ندارند، بلکه اشخاصی هستند که به خاطر منافع شخصی و شیوۀ زندگیشان با یکدیگر متفاوتند. هر سه رمان بیانی ساده، راست، طبیعی و توأم با چاشنی طنز دارند. شخصیت‌ها در هر سه رمان مورد بررسی متنوع‌اند، اما متعدد نیستند. نویسندگان در شخصیت‌پردازی به شیوۀ غیرمستقیم عمل کرده‌اند. روند تئاترگونۀ رمان‌ها موجب شده تا در معرفی شخصیت‌ها بیشتر از شیوۀ گفتگو و توصیف ظاهر بهره جوید. در این رمان‌ها تک‌گویی درونی جایگاهی ندارد. قهرمان داستان‌های فصیح، جلال آریان شخصیتی نیمه‌پویاست و راوی ناظر است. اگر چه نویسنده می‌خواهد راوی داستان بیشتر ادای قهرمانان وطن‌پرست را در بیاورد، اما ناظری است بسیار سخت‌گیر که زندگی ایرانیان مهاجر را مغرضانه گزارش می‌‌دهد. احمد محمود دیدگاه خوش‌بینانه‌ای نسبت به زندگی و مردم دارد. در نظر او سختی‌ها پایان‌پذیرند. قهرمان‌های داستان احمد محمود از خوشی‌ها رویگردان نیستند. می‌توان گفت محمود، نویسندۀ رنج‌ها و مبارزات است. به ویژه در داستان‌های زمین سوخته این مسئله را مورد توجه قرار می‌دهد. همچنین قهرمان‌های داستان‌های وی مانند خالد، به مرام و تفکری اعتقاد دارند که برای تحقق آن به مبارزه می‌پردازند. او در آثار خود تبهکاران را از نزدیک می‌نگرد و به جرائم و مسائل اجتماعی به گونه‌ای ریشه‌ای و دقیق توجه می‌کند.

طبق نظریه بازتاب در جامعه شناسی هنر، ادبیات در معنای گسترده اش آینه جامعه و نشان دهنده جهت گیری ها، سلیقه ها و جریان های اجتماع است و بهتر از بقیه علوم و فنون به کالبدشکافی جامعه کمک می کند. به شکل ویژه، از میان آثار ادبی، داستان کوتاه و رمان بیش از دیگر انواع ادبی به زندگی اجتماعی وابسته اند و ضمن تاثیرپذیری از تغییرات در جامعه، خود منشا تغییر می شوند و تغییرات جوامع را نیز نشان می دهند. به این ترتیب، می توان ازطریق شناخت نوسان ها و دگرگونی های دنیای درون شخصیت های اصلی داستان ها، راهی به شناخت تحولات و تغییرات دنیای بیرون آنان پیدا کرد. هدف این پژوهش نیز بررسی تصویر شخصیت اصلی در داستان های کوتاه هوشنگ گلشیری است. به این منظور، با استفاده از روش تحلیلی توصیفی، سعی شده است تا پس از استخراج خصوصیات شخصیت های اصلی داستان های کوتاه گلشیری در دو دهه 60 و 70 و نیز شناسایی وقایع و جریان های سیاسی اجتماعی موثر سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به بررسی و تحلیل تطبیقی مطالب پرداخته شود. نتایج حاکی از آن است که گلشیری در مجموعه داستان های خود، بخشی از روحیات و افکار روشنفکران، هنرمندان و طبقه متوسط عصر را به صورت مستقیم و غیرمستقیم عرضه کرده است و میان خصلت های روحی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شخصیت های اصلی هر مجموعه داستان با وضعیت اجتماعی _سیاسی حاکم بر آن دوره، البته با برداشت سیاسی و اجتماعی نویسنده از تحولات این دوره، ارتباط نزدیکی وجود دارد؛ به طوری که با تغییر وضعیت جامعه، برخی از این ویژگی ها نیز دستخوش تغییر شده است.